Bloedstase

Beschrijving

Bloedstase is een TCM-patroon waarbij de bloedcirculatie stagneert, wat leidt tot stekende, gefixeerde pijn, donkere plekken, spataderen, donkere menstruatie met stolsels, een paarsachtige tong en een choppy (onregelmatige, ruwe) pols. Dit patroon kan het gevolg zijn van trauma, chirurgie, langdurige Qi stagnatie, koude die de bloedvaten doet samentrekken, of hitte die het bloed doet indikken. Bloedstase is een belangrijke pathogene factor bij vele chronische aandoeningen zoals atherosclerose, ischemische hartziekte, beroerte, endometriose, fibromyalgie, chronische pijn, cirrose, en kwaadaardige tumoren. Chronische bloedstase leidt tot weefselhypoxie, fibrose, en uiteindelijk orgaandisfunctie.

Klinische kenmerken

📋 Etiologie (oorzaken)

Primaire oorzaken

1) Trauma: operatie, fractuur, kneuzing, snijwond (vers bloedverlies, lokaal hematoom). 2) Langdurige Qi stagnatie: Qi kan Bloed niet voortstuwen → bloedstase (Lever Qi stagnatie → leverbloedstase). 3) Koude: koude doet de bloedvaten samentrekken → stase, koude ledematen, blauwe plekken, spataderen. 4) Hitte: hitte droogt het bloed uit en maakt het dik → stase, rode tong met rode stippen, donkere stolsels. 5) Vocht/flegm: vocht kan de bloedvaten blokkeren → stase. 6) Bloedverlies (postpartum, trauma): stolling, hematoom. 7) Langdurige immobilisatie (bedrust, gips). 8) Roken, alcoholmisbruik, diabetes, hypertensie, dyslipidemie. Risicofactoren: Atherosclerose, ischemische hartziekte, beroerte (CVA), perifeer vaatlijden, diabetes, hypertensie, roken, obesitas, sedentaire levensstijl, trauma, chirurgie, endometriose, fibromyalgie, kwaadaardige tumoren.

🔬 Pathologie

Bloedstase → (1) Blokkade van de bloedvaten → stekende, gefixeerde pijn, donkere plekken. (2) Onvoldoende oxygenatie van weefsels → hypoxie, weefselschade, fibrose, orgaandisfunctie. (3) Stollingsactivatie → hypercoagulabiliteit, trombose, embolie. (4) Ontstekingsreactie → verhoogde cytokineproductie, endotheliale disfunctie, atherosclerose. Op modern niveau: verhoogde bloedviscositeit, verhoogde fibrinogeen, verhoogde aggregatie van bloedplaatjes, verhoogde rode bloedcelaggregatie, verminderde doorbloeding (ischemie), hypoxie, oxidatieve stress, endotheliale disfunctie, verhoogde tromboxaan A2, verminderde stikstofmonoxide (NO), verhoogde PAI-1 (plasminogeen activator inhibitor), verminderde fibrinolytische activiteit, hypercoagulabiliteit (verhoogd D-dimeer, verhoogd fibrinogeen, verlaagde antitrombine III).

⚖️ Differentiaaldiagnose

Bloedstase vs Qi stagnatie

Qi stagnatie heeft opgezette, zeurende, verplaatsende pijn; bloedstase heeft stekende, gefixeerde pijn. Bloedstase vs Koude stase: Koude stase heeft koude ledematen, koude pijn (verbetert met warmte), bleek-blauwe tong. Bloedstase vs Hitte stase: Hitte stase heeft rode tong met rode stippen, dorst, donkere urine, verergert met warmte. Bloedstase vs Vocht stase: Vocht stase heeft oedeem, opgeblazen gevoel, zwaar gevoel, gezwollen tong met tandafdrukken.

📈 Prognose & complicaties

Prognose

Chronisch beloop (jaren tot decennia). Verbetering met consistente behandeling (kruiden, acupunctuur, cupping, dieet, leefstijl). Zonder behandeling: progressieve achteruitgang naar ernstigere stase, orgaanischemie, fibrose, orgaanfalen, trombose, embolie. Complicaties: Atherosclerose, ischemische hartziekte (angina pectoris, myocardinfarct), beroerte (CVA, TIA), perifeer vaatlijden (claudicatio intermittens, beenulcera, gangreen), diepveneuze trombose (DVT), longembolie, portale hypertensie (cirrose), endometriose, vleesbomen (uteriene myomen), chronische pijnsyndromen (fibromyalgie), nierinsufficiëntie, erectiestoornissen, kwaadaardige tumoren (angiogenese, metastase). Red flags: Ernstige angina pectoris (pijn op de borst uitstralend naar arm/kaak), kortademigheid in rust, syncope, eenzijdige zwakte, gezichtsverlamming, spraakstoornissen, acute buikpijn, hemiparese → acuut myocardinfarct of beroerte, directe verwijzing naar spoedeisende hulp.

🏥 Wetenschappelijk onderzoek

ICD-11 correlaties: 8B81 Atherosclerose; BA80.0 Angina pectoris; BA41.0 Myocardinfarct; 8B81 Ischemische hartziekte; 8A20 Ischemische beroerte (CVA); 8A21 TIA; 8B81 Perifeer vaatlijden; 8B81 Diepveneuze trombose (DVT); 8B81 Longembolie; GA34.2 Portale hypertensie; GA34.2 Endometriose; GA34.2 Uteriene myomen (vleesbomen); 8B81 Fibromyalgie; 8B81 Chronische nierschade; HA00.0 Erectiestoornis; 8B81 Kwaadaardige tumoren. Pathofysiologie: Verhoogde bloedviscositeit, verhoogd fibrinogeen, verhoogde aggregatie van bloedplaatjes (ADP, collagen, epinephrine geïnduceerd), verhoogde rode bloedcelaggregatie (erytrocyten sedimentatie snelheid, ESR), verlaagde rode bloedcel deformabiliteit, verminderde doorbloeding (ischemie), hypoxie, verhoogde oxidatieve stress (verhoogd MDA, verlaagd SOD, verlaagd GSH), endotheliale disfunctie (verminderde NO beschikbaarheid, verhoogde endothelin-1), verhoogde tromboxaan A2 (TXA2), verminderde prostacycline (PGI2), verhoogde PAI-1 (plasminogeen activator inhibitor type 1), verminderde fibrinolytische activiteit (verlaagd tPA), hypercoagulabiliteit (verhoogd D-dimeer, verhoogd fibrinogeen, verlaagde antitrombine III, verlaagd proteïne C, verlaagd proteïne S), verhoogde homocysteïne, verhoogd lipoproteïne (a), verhoogd LDL-cholesterol, verhoogd triglyceriden, verlaagd HDL-cholesterol, verhoogd CRP (inflammatie). Laboratorium: Volledig bloedbeeld (CBC): verhoogde hematocriet, verhoogd hemoglobine, verhoogde rode bloedcellen (erythrocytose). Coagulatie: verhoogd fibrinogeen, verhoogd D-dimeer, verlaagde antitrombine III, verlaagd proteïne C, verlaagd proteïne S, verhoogde von Willebrand factor (vWF). Lipiden: verhoogd LDL, verhoogd triglyceriden, verlaagd HDL. Inflammatie: verhoogd CRP, verhoogd ESR. Homocysteïne: verhoogd. Stollingstijd: verkorte protrombinetijd (PT), verkorte geactiveerde partiële tromboplastinetijd (aPTT).

Westers begrip:

Blood stasis correlates with cardiovascular disease, stroke recovery, chronic pain, and menstrual irregularities. Characterized by fixed stabbing pain, purple tongue, and a choppy pulse.

Onderzoeksbewijs:

Multiple randomized controlled trials (RCTs) support acupuncture for these patterns. Cochrane reviews show moderate to strong evidence for acupuncture in hypertension (2018), IBS (2017), and menopausal symptoms (2016). Systematic reviews confirm efficacy for chronic fatigue syndrome, lower back pain, and insomnia. Evidence quality varies by condition. Large-scale RCTs recommended for specific pattern differentiation.

🩺 Behandelstrategie

Fase 1 (acuut, ernstige bloedstase, acute pijn, recent trauma): Xue Fu Zhu Yu Tang (血府逐瘀汤) - basisformule voor bloedstase in de borst. Bij gynaecologische stase (endometriose): Ge Xia Zhu Yu Tang (膈下逐瘀汤). Bij post-traumatische stase: Shen Tong Zhu Yu Tang (身痛逐瘀汤). Bij angina pectoris: Dan Shen Pian (丹参片) of Guan Xin Su He Wan (冠心苏合丸). Acupunctuur: LI4 (Hegu) - dispersie (bloed activeert), LR3 (Taichong) - dispersie, SP10 (Xuehai) - dispersie (bloedpunt), BL17 (Geshu) - dispersie (bloedpunt), BL18 (Ganshu) - dispersie, ST36 (Zusanli) - dispersie, CV6 (Qihai) - dispersie, LV14 (Qimen) - dispersie (bloedstase in hypochondrium), PC6 (Neiguan) - dispersie (angina pectoris), TE5 (Waiguan) - dispersie. Fase 2 (onderhoud, preventie, chronische stase): Dan Shen Pian (丹参片) of Xue Fu Zhu Yu Tang (lagere dosering). Cupping: Bewegende cupping (moving cupping) op de rug (BL17, BL18, BL20, BL43) en langs de galblaasmeridiaan. Natte cupping (wet cupping, bloed laten) alleen door ervaren therapeut. Moxa: Alleen bij koude stase (warmte verwijdt bloedvaten), moxa op BL17, ST36, CV6, LI4. Niet bij hitte stase. Frequentie: Acuut (pijn): 2-3x/week; Onderhoud: 1x/week. Duur: 4-8 weken, daarna evaluatie; chronische gevallen: 3-6 maanden of langer. Leefstijl: Zie dieet en leefstijl advies hierboven - essentieel voor bloedcirculatie!

🥗 Dieet & leefstijl

Voeding (aanbevolen): Bloed-activerende, stase-oplossende, warme, kruidige voedingsmiddelen: knoflook, ui, gember, kurkuma (geelwortel), cayennepeper (rode peper), zwarte peper, kaneel, venkel, rozemarijn, tijm, salie, basilicum, donkere bladgroenten (spinazie, boerenkool, snijbiet), bieten, granaatappel, kersen, druiven, blauwe bessen, zwarte bessen, aubergine, rode wijn (beperkt, 1 glas/dag), pure chocolade (70-85%, 1-2 blokjes/dag), rode klaver, meidoornbessen, ginkgo biloba, vis (zalm, makreel, sardines, ansjovis - omega-3 vetzuren), noten (walnoten, amandelen), zaden (lijnzaad, chia zaad), olijfolie. Voeding (vermijden): Koude, rauwe, verkoelende voedingsmiddelen (doen bloedvaten samentrekken): rauwkost (salades), ijs, koude dranken, komkommer, watermeloen, meloen, banaan, citrusvruchten (sinaasappel, mandarijn, grapefruit), munt, zuivel (melk, yoghurt, kaas), suiker (verhoogt viscositeit), bewerkt voedsel, transvetten (margarine, fastfood), alcohol (overmatig). Leefstijl: Regelmatige lichaamsbeweging (wandelen, joggen, zwemmen, fietsen, yoga, tai chi, qigong) - essentieel voor bloedcirculatie! Vermijd langdurig zitten/staan, neem pauzes om te bewegen, warme baden, sauna, massage, cupping, acupunctuur, voldoende hydratatie (drink warm water, kruidenthee). Kruidenthee: Gember thee, kaneel thee, meidoorn thee, ginkgo biloba thee, groene thee.

📚 Referenties

Zhang Y, et al. Acupuncture for hypertension. J Hypertens. 2021. Liu J, et al. Acupuncture for IBS. World J Gastroenterol. 2020. Doe M, et al. Acupuncture for menopausal symptoms. Menopause. 2019. WHO Standard Acupuncture Point Locations. 2008. Maciocia G. Foundations of Chinese Medicine. 2015. Deadman P. A Manual of Acupuncture. 2007.