Wprowadzenie: dlaczego TCM w udarze?
Udar niedokrwienny jest drugą najczęstszą przyczyną zgonów na świecie i główną przyczyną trwałej niepełnosprawności. Oprócz dożylnej trombolizy i trombektomii wewnątrznaczyniowej, Tradycyjna Medycyna Chińska (TCM) odgrywa w Chinach coraz ważniejszą rolę w ostrej fazie i rehabilitacji. Jedną z najlepiej zbadanych formuł jest Buyang Huanwu Decoction (BYHWD), opracowana przez Wang Qingrena w czasach dynastii Qing. Niniejszy przegląd podsumowuje dowody kliniczne i mechanizmy TCM w udarze niedokrwiennym.
Dowody kliniczne: Buyang Huanwu Decoction (BYHWD)
Metaanaliza z 2025 roku obejmująca 32 randomizowane badania kontrolowane z 3.847 pacjentami wykazała, że BYHWD plus standardowa terapia znacząco poprawiła wynik neurologiczny (wynik NIHSS) w porównaniu z samą standardową terapią (średnia różnica −2,89, 95% CI −3,42 do −2,36). Wynik funkcjonalny (indeks Barthel) również był lepszy (średnia różnica +12,6, 95% CI +9,8 do +15,4). Nie zaobserwowano wzrostu ciężkich działań niepożądanych ani krwotoków śródmózgowych.
Mechanizmy: angioneurogeneza i anty‑apoptoza
Badania przedkliniczne BYHWD pokazują, że formuła:
• Poprawia mózgowy przepływ krwi poprzez angiogenezę (zwiększenie VEGF i eNOS)
• Hamuje apoptozę neuronów poprzez szlak PI3K/Akt i zmniejszenie ekspresji kaspazy-3
• Redukuje neurozapalenie poprzez modulację mikrogleju (przełączenie z fenotypu M1 na M2)
• Wspomaga plastyczność synaptyczną (zwiększony BDNF i synapsyna-1)
Akupunktura w udarze: akupunktura skóry głowy i ciała
Chińskie wieloośrodkowe badanie RCT (2024, n=600) z akupunkturą skóry głowy (okolica ruchowa, okolica Broki) w ostrym udarze niedokrwiennym wykazało, że dodanie do standardowej opieki poprawiło powrót funkcji po 90 dniach (zmodyfikowana skala Rankina 0-2: 58% vs 41%, p=0,003). Wielkość efektu była największa u pacjentów z NIHSS między 8 a 14. Przegląd systematyczny (2025, 18 badań, 1893 pacjentów) potwierdził, że elektroakupunktura poprawia funkcję motoryczną kończyn dolnych i zmniejsza spastyczność.
Inne formuły: wstrzyknięcie Danhong i Xueshuantong
Wstrzyknięcie Danhong (Salvia miltiorrhiza + Carthamus tinctorius) jest zawarte w chińskich wytycznych dotyczących ostrego udaru niedokrwiennego. Duży rejestr (n=15 000) wykazał niższą śmiertelność 90-dniową (8,2% vs 10,7% w grupie kontrolnej). Xueshuantong (liofilizowany Panax notoginseng) zmniejsza objętość zawału i poprawia przepływ krwi w penumbra.
Miejsce w chińskich wytycznych
Chińskie wytyczne dotyczące diagnozowania i leczenia ostrego udaru niedokrwiennego (2024) zalecają BYHWD dla pacjentów z 'niedoborem qi i zastojem krwi' (klasa IIa, poziom B) w fazie podostrej. Dla akupunktury istnieje zalecenie klasy IIb dla rehabilitacji ruchowej.
Wnioski dla praktyki klinicznej
Dla zachodnich klinicystów: w podostrej fazie udaru niedokrwiennego (7 dni do 6 miesięcy) rozważ dodanie Buyang Huanwu Decoction u pacjentów z wzorcem niedoboru qi i zastoju krwi (zmęczenie, niedowład połowiczy, czerwony język z wybroczynami). Akupunkturę można dodać w celu rehabilitacji ruchowej. Skonsultuj się z doświadczonym praktykiem TCM w celu prawidłowego rozpoznania wzorca. Obecne dowody – w tym metaanalizy i duże rejestry – wspierają zintegrowane podejście.
